16 Kasım 2011
ahmet taner kışlalı'dan kürtçe sorununa bakış
ahmet taner kışlalı'nın 92 yılında yazdığı yazıya bir göz atmakta fayda var.
"toplumu dile göre bölmeli mi?
aynı devlet içinde yaşasalar bile, türk kimliği ile kürt kimliğini 'mutlaka' ayırmak isteyen 'kürt milliyetçileri'nin elinde kala kala tek bir ölçüt kaldı: dil farkı!
türkiye'de 70'i aşkın kökenden insan 'kan' olarak karışmış. 'coğrafya' olarak karışmış. toplumsal 'konum' olarak karışmış.
bütünleşmiş.
şimdi öne sürülüyor ki, kürt kökenlilerin hiç değilse bir bölümü 'dil olarak' toplumun diğer kesimleri ile bütünleşmemişler.
konu mademki açıldı, tartışmayı sonuna kadar götürmekte yarar var.
dil olarak türkçe ile bütünleşemeyenler, acaba kendi içlerinde 'ortak bir dil'de bütünleşebilmişler mi?
gerçekten de dil farkına dayalı ayrı bir toplum kesimi oluşturuyorlar mı? gerçekten de ayrı bir 'kültürel kimlik' içinde mi yer alıyorlar?
kendilerini 'kürt' olarak tanımlayanlar, acaba aynı dili mi konuşuyorlar? aynı değerleri mi paylaşıyorlar?
birbirlerine, diğer yurttaşlara olduklarından daha mı yakınlar?
önümde, strasbourg üniversitesi öğretim görevlilerinden goichi kojima'nın hazırladığı bir tez var. japon dilbilimci, gelip türkiye'de çok uzun incelemeler yapmış.
türkiye'de 'kürtçe' konuştukları varsayılanlar önce ikiye ayrılıyorlar: kırmançi ve zazaca konuşanlar. bu iki grupta olanlar birbirlerini anlamıyorlar.
kırmançi ile zazaca arasında, bazı ortak sözcüklere karşın, 'hiçbir anlaşılabilirlik yok'. buna karşılık, zamanla türkçe ile zazaca arasında ortak yanlar oluşmuş.
japon dilbilimciye göre; krımançi'yi de kendi içinde 5-6 ayrı dile bölmek gerekiyor. bunlar arasında sözcükler çok farklı olduğu gibi fiil çekimleri de çok farklı. adıyaman, diyarbakır, hakkari, sivas, erzurum, cihanbeyli ve haymana'da konuşulan kırmançi'leri ayrı diller saymak gerekiyor.
hatta bu ayrım çoğu kez yeterli değil. bazı durumlarda, iki komşu köy bile farklı dil konuşuyor. üstelik konuşulan kırmançi ile yazılan kırmançi arasında da büyük farklar var.
peki zazaca için durum farklı mı?
araştırmacının buna da yanıtı 'hayır!'
paris kürdoloji enstitüsü'nce yayımlanan 'hêvi' dergisinde kullanılan zazaca'yı, araştırma yaptığı köylerde oturanların 'kesinlikle' anlamayacaklarını söylüyor.
***
goichi kojima'nın, bir dilbilimci olarak çok açıklıkla yanıtladığı bazı sorular ise bizim için daha da önemli:
- kırmançi eğitim dili olarak kullanılabilr mi?
- hayır!
- peki okullarda kırmançi öğretilebilir mi?
- krımançi diyalektleri arasında çok büyük farklar vardır. şayet bunlardan birine ayrıcalık tanınırsa, diğer diyalektleri konuşanlar cezalandırılmış olur. böyle bir durumun doğduğunu varsayarsak, çocuklara okulda önce türkçeyi, sonra kendi şivesiyle ilgili olmayan başka bir kırmançi şivesini öğretmek gerekecektir.
- zazaca bir eğitim dili olarak kullanılabilir mi?
- hayır!... sözcük sayısının yetersizliği, zazacanın birçok biçiminin olması ve yazılı biçiminin ise hiç bilinmemesi nedeniyle bu olanaksız.
***
bilmeyenlere de türkçe öğretmek ve herkese eşit eğitim olanakları sağlamaya çalışmak mı daha ilerici ve çağdaş, yoksa kürt kökenliler arasındaki benzerlikleri arttırıp bu toplumdan koparmak için olağanüstü bir çaba göstermek mi?
hangisi kürt kökenli yurttaşların daha yararınadır?
yugoslavya, toprakları üzerinde yaşayan insanlar arasındaki ortak noktaları çoğaltmak yerine, ayrılıkları, farklılıkları kurumlaştırdığı için, farklı olmayı özendirdiği için, bugün 'komşu kanı - kardeş kanı' içinde boğuluyor.
herkes amacına göre davranmalı.
amaç, gerçekten de herkesin özgürce ve barış içinde 'yan yana' yaşayabileceği bir toplum mu yaratmak?
yoksa şu anda var olmayan 'bir kültürel birlik' oluşturarak, toplumla bütünleşmeyi engellemek ve geleceğin bölünmesini mi hazırlamak?
ne kendimizi ne de başkalarını kandırmayalım!..."
`ahmet taner kışlalı` - `cumhuriyet`, 1 kasım 1992
kısacası sorun dilde değil, beyinde ve niyettedir.
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder